Özgül Öğrenme Güçlüğü

ÖZGÜL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ (ÖÖG);

Öğrenme güçlüğü olan öğrencinin okul başarısıyla zekâ seviyesinde bir farklılık olduğu düşünülür. Öğrenme güçlüğü problemi yaşayan çocuklar normal ya da normalin üzerinde zekâya sahip çocuklardır. Öğrenme bozukluğu çocuğun, öğrenmenin herhangi bir alanında zekâsı oranında başarı elde edememesi olarak tarif edilebilir. Yani çocuk normal zekâ düzeyine sahiptir, yaşıtlarında zekâ olarak geri değildir. Yaşına uygun bir eğitim kurumunda eğitim gördüğü halde beklenenin çok altında başarı elde etmektedir. Öğrenme bozukluğu okuma, yazma ve matematik gibi öğrenmenin belli alanlarında gözlenebilir. Örneğin matematikte çok başarılı olduğu halde, çocuğun okuması çok geri olabilir.

Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar bebekliğinden itibaren çeşitli gelişim alanlarında akranlarından farklılık göstermektedir. Bu çocuklarda gecikmiş konuşma, artikülasyon bozuklukları, kaba ve ince motor becerilerinde yaşıtlarından gerilik görülüyor. Özellikle ince motor becerilerinde bariz zayıflık, denge ve motor koordinasyon da problemler yaşanıyor.

Zihinsel hastalıklar tanı ölçütleri kitabı DSM-IV’ te özgül öğrenme güçlükleri 4 alt tipe ayrılmıştır. Bu alt tipler, tek başına görülebileceği gibi birkaçı beraber de görülebilir. Sıklıkla birkaç alt tip birlikte görülür ve bu alt tiplere Dikkat Eksikliği veya Hiperaktivite Bozukluğu da eşlik eder. Ayrıca, emosyonel (düşük benlik algısı, akran ilişkilerinde sorunlar, anksiyete ve depresyon v.b.) ve davranışsal sorunlar da görülebilir.

1)Okuma Bozukluğu- Disleksi

 Okuma güçlüğü; sadece yanlış ya da hatalı okuma değil, aynı zamanda, okumanın yavaşlığı ve okuduğunu anlama ve anlatabilme becerisindeki yetersizlik olarak da görülebilmektedir.

Okuma güçlüğü, özgül öğrenme güçlüğünün neredeyse yarısını oluşturan, okul çağı çocuklarının     %10-15’inde görülen, erkeklere daha fazla rastlanan ve “disleksi” olarak da adlandırılan alt gruptur.

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ VE DİKKAT EKSİKLİĞİ

Öğrenme güçlüğü tanısı almış çocukların %35’inde dikkat eksikliği ve hiperaktivite tanısı da bulunmaktadır. Dikkat eksikliği ve öğrenme güçlüğünün birbirine eşlik ettiği durumlarda çocuklar genellikle okuma yazma öğrenmekte zorlanırlar. Çok başarılı oldukları derslerde bile soruları yanlış okudukları için veya acele ettikleri için başarısız olurlar. Bu durumda zamanla çocuklarda okula gitmede isteksizlik, derslere karşı ilgisizlik, okul fobisi olarak ortaya çıkabilir.

DİSLEKSİ VE DUYGUSAL ETKİLERİ

Okul öncesi dönemde okuma güçlüğü olabileceği şüphesi bulunan çocukların duygusal olarak mutlu ve uyumlu oldukları ancak ilkokula başlanması beraberinde ise okumaya geçilmesi durumunda duygusal sorunlar yaşadıkları gözlemlenmektedir. Bu duygusal sorunlar çocukta;

-Öfke
Öfkenin sebebi çocuğun yaşıtlarıyla akademik olarak aynı becerileri yerine getirememesi ve kendini akranlarından düşük seviyede görmesidir. Ailenin çocuğu akranlarınla kıyaslama durumu da öfke duygusunu tetikler.

-Endişe/ Kaygı
Başarısızlığın tekrarlanması başarısızlık hissine yol açar ve çocukta endişe duygusunun ortaya çıkmasına sebep olur. Gerçekleştirdiği her girişimde başarısız olacağını düşünen çocukta bu durum tekrarlayan bir döngü halini alır ve başarabileceği düzeyin altında bir performans sergilemesine neden olur.

-Kızgınlık
Öfke bir süre sonra beraberinde kızgınlığa sebep olur. Bu kızgınlık genellikle aile, akran ve öğretmenlere yöneliktir. Ayrıca çocuk girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlandığını gördüğünde kızgınlık duygusunu kendine de yönlendirebilir. Bazı çocuklarda öfke ve kızgınlık kendisine ve çevreye zarar verici tepkilerde bulunmaya sebep olurken; bazı çocuklarda ise sessizlik ve pasif kalma durumuna neden olabilir.

-Depresyon
Depresyon çok sık görülen duygusal problemlerden biri değildir ancak çocuğun duygu durumuna ve tepkilerine dikkat edilmesi gerekir çünkü öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklarda değersizlik duygusu ve düşük özgüven problemleri sıklıkla yaşanır. Bunlar depresyon için gerekli altyapıyı oluşturabilir.

DİSLEKSİ BELİRTİLERİ NELERDİR?

-Okumayı öğrenirken zorluk yaşama
-Okuma hızının beklenenin altında olması
-Yazarken harf atlama
– Bozuk yazma
-Okurken harf atlama
-Okurken kelimeleri değiştirerek okuma
-Okumakta zorlanma
– Yazarken zorlanma
-Harfleri birbirine karıştırma (b,d,p gibi)
-Rakamları ters yazma (3-6-9… gibi)
-“6-9″,”3-8″,7-4″ gibi rakamları birbirinden ayırt etmede zorluk yaşama
-Okuduğunu anlama ve anlatmada zorlanma
-Sıralı ezber gerektiren konuları ezberlemekte güçlük çekme.(Ayların sırası,haftanın günlerini sıralama)
-Çarpım tablosunu ezberlerken veya ritmik sayarken zorlanma
-Renkleri karıştırma
-Sağı solu ayırt etmekte zorlanma
– Kendini,bir konu hakkında fikrini iyi ifade etmekte zorlanma
-Toplama ve çıkarma işaretini karıştırma
-Ayakkabılarını bağlama gibi motor becerilerde zorlanma
-Okula gitmek istememe
-Yazarken sıra,satır atlama
-İmla kurallarını uygun yazmakta zorlanma
-Noktalı ve noktasız harfleri yazarken ve okurken birbirine karıştırma

ÜSTÜN ZEKALI ÇOCUKLAR VE DİSLEKSİ

Üstün zekalı çocuklarda öğrenme güçlüğü, disleksi sıkça görülebilir. Üstün zekalı çocuğun zihni açıktır, öğrenmeye her zaman hazır ve yaratıcılığı çok gelişmiştir. Ancak bazen bu çocuklarda yaşıtlarına göre bazı tanısal farklılıklar görülebilir. Örneğin yaşıtlarına göre okul başarısının düşük olması, sosyal beceride sınırlılık, iletişimde yaşıtlarından geri olma vb. Bu durumlarda aileler bir uzmana başvurur ve uzman tarafından yapılan zeka testlerinde çocuğun aslında performansının normalden daha fazla olduğu görülür. Aileler bu durumu yanlış anlayarak ‘çok zeki ama neden böyle davranıyor’ gibi cümleler kullanabilirler. Aslında olan çocuğun sınırlarını tam olarak kullanamamasından kaynaklanmaktadır.


Üstün zekalı çocuklarda en sık görülen tanı disleksidir. Bu çocuklar kapasitelerini tam olarak kullanamadıkları için bazı problemler yaşarlar. Okulda ‘yazamıyor’, ‘okuyamıyor’ gibi şikayetler alan çocuk aslında disleksisi olan üstün zekalı bir çocuk olabilir ancak bu durum disleksiye doğru müdahale ve üstün zekalı çocuğun potansiyelinin bilinçli kullanılmasıyla olumlu yönde gelişmeye dönebilir.

Disleksi İçin Kolay Uygulanabilir Yöntemler

Disleksi olan öğrencileri sınıfta desteklemek için uygulayabileceğiniz beş kolay yöntem bulunuyor:

  1. Sesli kitaplara erişim sağlayın: Disleksi olan öğrenciler genellikle akademik okuma seviyelerinin çok üzerinde bir düşünsel beceriye sahiptir. Öğrencilerin okuma süresi boyunca sesli kitapları dinlemelerine izin vererek eleştirel düşünme becerisi, kelime bilgisi ve arka plan bilgisinin gelişmesine yardım edin. Sesli kitapları tüm sınıf için bir okuma seçeneği olarak sunabilirsiniz ve böylece “kulaktan okuma”nın utanılacak bir şey olmadığını göstermiş olursunuz.
  2. Öğrencilerin not alma uygulamalarını kullanmalarına izin verin: Disleksik öğrenciler not alma, ders notlarını ve konuşulanları yazma gibi günlük işleri yapmakta zorlanabilirler. Öğrencilerden, tahtada yazılanlarını deftere not alma gibi çaba gerektiren bir görev talep etmeyin, bunun yerine daha sonra üzerinden geçmek ve çalışmak üzere tahtadakilerin fotoğraflarını çekmelerine izin verin.
  3. Öğrencilerin ödevleriyle ilgili detayları ve dersleri sesli olarak kaydetmelerine izin verin: Disleksi, dil işleme bozukluğundan kaynaklanır. Bu nedenle, disleksik öğrenciler bazen sözlü talimatları anlamakta ve uzun süren dersler boyunca odaklanmakta güçlük çekerler. Dersleri ve önemli ödevlerin detaylarını, daha sonra dinleyebilmeleri için kaydetmelerine izin verin.
  4. Ev ödevlerini azaltın: Disleksi olan öğrencilerin ödev yapmanın getirdiği faydalara ihtiyaçları var ancak, yaşadıkları zorluklar sebebiyle ödevlerini yapmaları diğer akranlarına oranla üç ila beş kat daha uzun sürebilir. Disleksik öğrencilerin başka problemler ya da problemlerin yarısını çözmelerine müsaade edin. Ödev yapmayı, problem çözmeye ne kadar “dayanacaklarını” gösterdikleri bir olaya dönüştürmeyin, bilgilerini göstermeye ve uygulamaya odaklanmalarına izin verin.
  5.    Metin seslendirmesini teşvik edin: İlerleyen sınıflarda, disleksik öğrencilerin ödevlerini tamamlayabilmeleri için akademik becerilerinin üzerinde metinleri çalışmaları gerekecek. Metinleri sesli dinlemeleri onlara çok faydalı olabilir. Öğrenciler, yazılı kelimeleri ve metinleri seslendiren programlara sahip internet sitelerini ve uygulamaları kullanabilirler.

DİSLEKSİYİ ANLAMAK

Disleksili bireyler harfleri şu şekilde görürler;

before-after-dyslexic-type__880-1-768x1086.jpg
Dyslexia-poster-text-black__880-724x1024.jpg

Sınıfları, Disleksi Olan Çocuklar İçin Nasıl Uygun Hale Getiririz?

Çoğumuz için, okumak nefes almak kadar otomatik bir eylem. Ancak, disleksi olan milyonlarca öğrenci için, okumak önlerine sürekli akademik ve duygusal zorluklar çıkaran zahmetli bir iş. Disleksi ile okuma deneyimini kafanızda canlandırmak isterseniz, aşağıdaki kodlanmış ifadeyi deşifre etmek için bu ipucunu kullanmayı deneyin.

a=/z/  b=/y/  c=/x/  d=/w/  e=/v/  f=/u/  g=/t/  h=/s/  i=/r/  j=/q/  k=/p/  l=/o/  m=/n/  n=/m/  o=/l/  p=/k/  q=/j/  r=/i/  s=/h/  t=/g/  u=/f/  v=/e/  w=/d/  x=/c/  y=/b/  z=/a/

wrhovphr rov lpfnzp blixf

Az önce okumayı yeniden öğrendiniz. Sembolleri, yeni konuşma sesleriyle birleştirdiniz. Bu birleştirme işlemi otomatik hale gelene kadar, okuma süreci son derece zahmetli ve yorucu bir iştir. Bu şekilde okuyor olduğunuzu, tüm gün böyle kelimelere maruz kaldığınızı düşünün. Disleksi olan çocuklar böyle hissediyor işte.

2)Matematik Öğrenme Bozukluğu- Diskalkuli

Diskalkulisi olan çocuklar, aritmetik becerilerin kazanılmasında zorluk yaşarlar. Bu çocuklar bir rakamın neyi temsil ettiğine dair bir algılamaya sahip olmazlar,  matematik terimleri ve kavramları anlayamama sayı ve sembolleri tanıyamama sorunu yaşarlar. Çarpım tablosunu öğrenmede zorluk yaşarlar. Gereksinim duydukları cevaba parmak hesabı ya da nesnelerden faydalanarak ulaşmaya çalışırlar, çünkü soyut yollarında hesaplama becerileri gelişmemiştir. Tüm bu zorluklar çocuğun problem çözümünde izlenecek yolu kestirememesine neden olur.

3)Yazma Bozukluğu- Disgrafi

disleksi_.jpg

Disgrafisi olana çocuklarda kötü yazma, işaret hataları yapma, okunaksız el yazısı görülür. Bu problem çocuklardaki görsel ve işitsel algıdaki farklılık nedeniyle oluşur. Görsel algıya bağlı olarak; harflerin karıştırılması, ters yazılması söz konusudur. Çocuk gördüğü şeklin pozisyonunu algılamada güçlük çeker. Bu çocuklar b-d, m-n, ı-i, d-t, g-y harflerini, 6-9, 2-5 gibi rakamları birbirine karıştırırlar. Bu çocuklar kelimeleri sanki aynada görüyormuş gibi yazabilir.

Disgrafi Belirtileri;

*Yazım hataları
* Okunaksız ve düzensiz el yazısı
*Bazı harf, rakam ve sözcükleri ters yazma
* b-d, m-n, d-t, g-ğ, g-y ,s-ş,c-ç,p-b,d-p gibi ünsüz harfleri karıştırma
*ı-i,o-ö,u-ü,ü-ö gibi harfleri karıştırma
*Sözcükler arasında boşluk bırakmadan ya da sözcüğü birkaç parçaya bölerek yazma,
*Yazarken harf atlama
*Kelime sonuna gelen ekleri hatalı ve eksik yazma
*Yaşıtlarından ayrılır ölçüde yazmaya karşı isteksizlik gibi bozuklulara rastlanır.

sany0002-copy.jpg

4)Motor Koordinasyon Güçlüğü -Dispraksi

Hareket ve koordinasyon eksikliği olarak tanımlanan dispraksi, planlama yapma, grup oyunlarına katılma ve problemler karşısında çözüm üretme gibi durumlarda çocuğun zorlanmasına neden olur.

Dispraksi Belirtileri;

  • İnce motor becerilerine dayalı işlerde zorluk çekme (düğme iliklemeboncuk dizmemakas kullanma)
  • Koordinasyon zayıflığı
  • Ayakkabıları ters giyme
  • Merdivenleri tek ayak ile tek tek inip çıkma
  • Ayakkabının bağcıklarını bağlamada zorluk çekme
  • Kıyafetleri katlarken zorluk çekme
  • Sık sık düşme ve çarpma
  • Sakarlık
  • Tişört ve pantolonları ters giyme
  • El ve göz koordinasyonunda sorun yaşama
  • Denge sorunları
  • Bisiklete binme, top sektirme ve ip atlama gibi motor faaliyetlerinde zorluk yaşama

EĞİTİM-SAĞALTIM

Özgül öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklarda erken tanı ve müdahale çok önemlidir.  Bu çocuklarda öncelikle zeka testleri ve dikkat testleri yapılarak zayıf olduğu alanlar ve güçlü olduğu alanlar tespit edilmelidir. Zayıf olduğu alanlara yönelik destekleyici çalışmalar yapılmalı, güçlü olduğu alanlar pekiştirilmeli, ön plana çıkarılmalıdır.

Öğrenme güçlüğü konusunda yapılan çalışmalara göre; bu çocukların % 75’ i akranları tarafından dışlanıyor. Bu çocuklar saldırganlıktan, çekingenliğe uzanan birçok davranış tutumu gelişiyor.  Çocuklar öz yeterliliklerine dair kaygılar geliştiriyor, özgüven eksikliği yaşıyorlar. Destek almadan normal eğitime devam eden bu çocuklar, eğitim hayatları boyunca çabaları, denemeleri başarısız olunca öğrenilmiş çaresizlik yaşayabiliyorlar.

Bu çocukların tespit edilmesi desteklenmesi son derece önemlidir, yine araştırmalar gösteriyor ki dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile öğrenme güçlüğü eşlik edebiliyor. Çocukların zekâ seviyelerinin normal olması, birçok özellik ve becerilerinin akranlarıyla eşdeğer olması, uygun yaklaşım olmadığı zaman bu çocuklar için dezavantaja dönüşebiliyor. Bu çocukların yaramaz, ilgisiz, dikkatsiz vs. gibi sıfatlarla anılmasına sebep oluyor. Bu noktada okula gitmek istememe, okumaya karşı ilgisizlik, okul arkadaşlarıyla sosyal ilişki kurmakta ve sürdürmekte güçlük, agresyon eğilimi gibi sonuçlar ortaya çıkabiliyor. Önleyici rehberlik kapsamında bu çocukları erken tespit etmek, gerekli desteği sağlamak yukarıdaki olumsuz sonuçları engelleyebilir.

Özel öğrenme güçlüğü zekâ geriliği değildir, hatta zekâ düzeyi çok yüksek çocuklarda da görülmektedir. Fakat bazen fark edilmeyebilir. Bu problemi yaşayanlar zekâ düzeyleri  düşük olmadığı gibi, özel yeteneklere    de sahip olabilirler. Buna önemli kanıt bilinen bilim adamları ve sanatçılardır: Albert Einstein, Leonardo da Vinci, Tom Crouse, Can Yücel gibi.

Okul içinde bu çocukların duygusal olarak desteklenmesi, akran desteği sağlanması gereklidir. Ayrıca ailelerin bu çocuklara karşı anlayışlı olması, güçlü yönlerini desteklemesi, çocuklarına ince ve kalın motor becerilerini destekleyici etkinlikler yaptırması çok önemlidir.

ÖĞRENME GÜÇÜĞÜNÜN TEDAVİSİNDE İZLENECEK YOL NEDİR?

1-Çocuk ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme sayesinde yanlış tanı konulmasının önüne geçilir. Değerlendirmede çocuğun genel zeka seviyesi, entelektüel düzeyi, sosyal becerileri ve günlük yaşam becerileri değerlendirilir.
2-Değerlendirmenin sonucuna göre çocuğun ihtiyaçlarına uygun eğitim programı hazırlanır.
3-Bu program bireysel derslerle çocuğa uygulanır. Aile ise evde çocuğun programının takipçisi olur.

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ TANISI KOYMADA YARARLANILAN TESTLER VE ARAÇLAR

Öğrenme Bozukluğunda Tanı Koymada Yararlanılan Test ve Araçlar
WISC-R
PZB, SZB’ den yüksek olduğu patern: Genellikle çocuğun dislektik olduğu düşünülür. Bu çocuklar sözlü ifadede zorlanırlar. Özgül öğrenme güçlüğü için tipiktir.
Kazanılmış Bilgi Kategorisi: Genel Bilgi+Aritmetik+Sözcük Dağarcığı alt testlerini içerir; bilgiyi kazanma ve kullanabilme yeteneğini ölçer.
Sıraya koyma Yeteneği Kategorisi: Sayı Dizisi+Resim Düzenleme+Sözcük Dağarcığı alt testlerini içerir; kısa süreli bellekte depolanan görsel ve işitsel uyarıcıları art arda koyabilme yeteneklerini ölçer.
Mekânsal Yetenek Kategorisi: Resim Tamamlama+Küplerle Desen+Parça Birleştirme alt testlerini içerir; çok boyutlu mekânda obje ya da sembolleri manipüle edebilme yeteneğini ölçer.
Kavramsal Yetenek Kategorisi: Yargılama+Benzerlikler+Sözcük Dağarcığı alt testlerini ölçer; dil işlevleriyle ilgili yetenekleri kapsar.
Bu kategorilerin her birinden elde edilecek toplam puan 30’ dur. Buna göre her bireyin zayıf ve güçlü yönlerini belirlemek mümkündür.
Özgül öğrenme güçlüğünde kavramsal yetenek kategorisinin toplamı 30’ un altına düşmez. MR’ da 30’ un altına düşer.
Özgül öğrenme güçlüğünde en düşük kategori kazanılmış bilgi kategorisidir. Daha sonra sıraya koyma yetenekleri kategorisi ve mekânsal yetenek kategorisi gelir. Mekânsal yetenek kategorisinin düşük olması organisiteyi düşündürür.
Zekâ bölümü 85 ve yukarısındaysa, WISC-R kategorilerine ya da paternlerine göre özgül öğrenme güçlüğüne yaklaşıyorsak diğer testleri de uygulamak gerekir.
Gesell Gelişim Figürleri
Dokuz figürden oluşuyor. Çocuktan şekilleri kopya etmesi isteniyor. Birinci sınıfta gamalı haç ve eşkenar dörtgeni, 9 yaşından sonra köşegenleri birleştirme ve silindiri çizebilirler. Hatalar; şekli bozma, birleştirememe bütünleştirememe, çizgilerin aralarını açık bırakma, döndürmedir.
Çocuğun figürleri çizerken zorlanması; görsel algı, ayrımlaştırma, bütünleştirme alanlarında sorunları olduğunu, ince motor becerilerinde sorun olduğunu gösteriyor.

Bender Gestalt Çizim Testi
Özgül öğrenme güçlüğünde birleştirme ve şeklin bozulması hataları daha sık yapılır.
Kendi Bedeninde ve Karşısındakinin Bedeninde Sağ-Sol Ayırt Etme (Head) Testi
Çocuğun kendi bedeninde ve karşısındakinde sağ-solu ayırt etmesinde güçlük olur.

Harris Lateralleşme Testi
Çapraz lateralizasyon varsa özgül öğrenme güçlüğü için önemli, özellikle de el-göz çapraz lateralizasyonu. Ayak-el lateralizasyonu ikinci derecede önemli.

Görsel-İşitsel Sayı Dizileri Testi
Bu test kısa süreli görsel/işitsel belleği ve dikkati ölçüyor.
İşitsel-Sözel: Sayıları önce testi uygulayan okuyor sonra okunan sayıyı çocuk söylüyor.
Görsel-Sözel: Sayılara 10 sn. bakıyor kapatınca söylüyor.
İşitsel-Yazılı: Sayılar sırayla söyleniyor çocuk yazıyla tepki veriyor
Görsel-Yazılı: Sayılara 10 sn. bakıyor sonra kâğıda yazıyor
Saat Çizimi
Saat resmi çizmesi istenir. Sonra sayıları da yerleştirmesi isteniyor.
Görsel algılama, sıraya koyma, motor becerilerde güçlü-zayıf yönleri gösteriyor.
Okuma-Yazma Becerisi İncelemesi
Sınıf düzeyinde bir metin okutuluyor 1 dk. süreyle. Okuduğu doğru kelime sayısı sayılıyor. Yaptığı hatalar not ediliyor. Okuduğunu anlama becerisi ölçülüyor. Yazma becerisi iki yönlü test ediliyor. Sınıf düzeyine uygun parçayı dikteyle yazdırıyoruz, yazım hatalarına bakıyoruz.
1. sınıf ortalama 45 kelime\dakika okuyor.
2. sınıf ortalama 73 kelime\dakika okuyor.
3. sınıf ortalama 91 kelime\dakika okuyor.
4. sınıf ortalama 97 kelime\dakika okuyor.
5. sınıf ortalama 120 kelime\dakika okuyor.